Een rode kaart. Dat zouden voetballers die schelden op het veld moeten krijgen volgens de spelregels maar ze worden zelden weggestuurd. Op de vraag waarom voetballers zo veelvuldig schelden kan de KNVB geen antwoord geven. Wie dat wel kan is sportpsycholoog Toon Damen. Samen met drie anderen schrijft hij een boek over de psyche in combinatie met voetbal.

Het boek, Kopsterk, gaat over teambuilding, mentale training en begeleiding in de voetballerij. Een hoofdstuk van Kopsterk wordt gewijd aan agressie op het veld. In augustus of september dit jaar is het boek in de winkel te vinden.

Waarom schelden?
Schelden, niet te verwarren met vloeken, komt voort uit allerlei factoren. De situatie en persoonlijke kenmerken zoals emoties, interpretatie en karakter kunnen er samen voor zorgen dat een speler gefrustreerd raakt en gaat schelden. Toon Damen onderscheidt twee soorten spelers. Taakgerichte spelers zijn tijdens de wedstrijd geconcentreerd bezig met de tactiek van het spel en hun aandeel daarin. Heetgebakerde spelers laten zich leiden door emoties. Damen: “Taakgerichte spelers zullen minder snel iemand uitfoeteren dan heetgebakerde spelers.”
Volgens Damen schelden veel voetballers om hun tegenstander te intimideren of zelfs uit te lokken tot een reactie. “Oog om oog, tand om tand. Wanneer iemand jou iets aandoet, doe je iets terug. En dan hopen dat niet jij maar hij gestraft wordt…”

Voorbeeldfunctie
Gevoelens en interpretaties laten de voetballers steeds weer over de schreef gaan. Damen vertelt: “Het gaat er natuurlijk om dat een voetballer een voorbeeldfunctie heeft. Hij moet zich van ongewenst gedrag onthouden.” Hoe komt het dan dat voetballers toch in herhaling vallen als het om schelden gaat? Of, zoals Damen verwoordt: “Wat is de bananenschil waar ze toch steeds over uitglijden?” Ook dit heeft weer vooral te maken met het karakter. Het kan zijn dat de voetballer druk voelt door verwachtingen van trainer en teamgenoten. Een belangrijke wedstrijd maakt de speler fanatieker. Dan kan de speler emotioneel reageren. Sommigen uiten dit in schelden.

Beleid
Supporters kunnen geen rode kaart krijgen dus heeft AZ daarvoor een oplossing gevonden. Fans die met kanker schelden krijgen voortaan een alternatieve straf. Ze worden naar het ziekenhuis gestuurd voor een interview met een kankerpatiënt. Damen: “Confronteren kan helpen bij het afleren van een slechte gewoonte als schelden maar ik zou eerder een cursus omgaan met agressie geven.”
Een betere regelgeving zorgt ervoor dat scheidsrechters durven te straffen en dat topvoetballers de consequenties van schelden ondervinden. “Ik zou een gele kaart geven.” Een rode kaart is volgens Damen te rigoureus. “Emotie verschilt per speler en situatie, dat is moeilijk te definiëren. En bij welke scheldwoorden trek je de grens?”