Wetenschappers sloegen vorige week alarm over de ‘superbacterie’ en jij ligt al dagen ziek en beroerd naar het plafond te staren. De antibiotica die de dokter je voorschreef lijkt niet aan te slaan. Zou het ESBL zijn? Een bacterie die de laatste weken vaak in het nieuws is, maar waarvan weinig studenten weten waar het nu werkelijk over gaat. Tijd om uit te zoeken wat het precies is.

ESBL staat voor Extended Spectrum Beta-Lactamase. Het is een enzym dat geproduceerd wordt door darmbacteriën. De bacteriën kunnen infecties veroorzaken zoals long- en blaasontstekingen. Wanneer ze ESBL produceren, is de infectie moeilijk te behandelen doordat de bacteriën resistent geworden zijn voor de gebruikelijke antibiotica.

Om het een beetje begrijpelijk te maken legt Coen Berends van het RIVM het nog eens uit. “Er zijn twee soorten darmbacteriën, maar ze kunnen allebei bacteriële infecties veroorzaken. Het verschil is dat de normale bacterie goed te behandelen is met antibiotica en de andere hier echter resistent voor is, omdat deze het ESBL-enzym draagt.”

Kippenvlees
Het overdragen gaat voornamelijk via kippenvlees. Ook in ander vlees, eieren, groente en fruit zijn ESBL-bacteriën aangetroffen, maar het kippenvlees is in Nederland nu voor achtentachtig procent besmet. Het percentage is bij het andere voedsel veel lager. De bacterie kan door de slachting vanuit de darmen naar buiten komen en zo de buitenkant van het vlees besmetten. Door de kip op de juiste wijze te bereiden verklein je de kans op besmetting. De bacterie die in urine, keel of longen zit, kan door niezen, hoesten of via de handen ook van mens tot mens over gedragen worden.

Wanneer wordt het geactiveerd?
Zolang de darmbacterie in je darmen blíjft, is er niets aan de hand. De bacterie is pas gevaarlijk als je niet gezond, ziek of gewond bent. Coen Berends: “Wanneer je darmen bijvoorbeeld beschadigd zijn door een ongeluk, kan de bacterie in je bloed belanden. Dit is gevaarlijk, omdat het mogelijk bloedvergiftiging veroorzaakt. Het veroorzaakt ook ontstekingen, bijvoorbeeld in je longen. Als je dan de verkeerde bacterie te pakken hebt, breekt het ESBL-enzym de antibiotica af. Hierdoor doet het zijn werk niet meer.”

Gevaarlijk
Wanneer je een ontsteking of infectie hebt opgelopen door die verkeerde bacterie, is het misschien noodzakelijk zijn om reserve-antibiotica in te zetten. Het is mogelijk dat je moet worden opgenomen in het ziekenhuis. “Infecties kunnen variëren van mild tot zeer ernstig en kunnen helaas ook dodelijk zijn”, vertelt arts-microbioloog Trix van Dijke. “Om dat laatste te voorkomen zijn we er erg op gebrand dat ESBL zich niet verspreidt en de infectie goed te behandelen blijft.” 

In de toekomst zijn de ESBL-bacteriën uiteindelijk ook weer resistent tegen de reserve-antibiotica waardoor infecties moeilijk behandelbaar zijn. Daarom zijn arts-microbiologen druk bezig met het ontwikkelen van nieuwe antibiotica.

Moeten we ons zorgen maken?
Volgens Coen Berends niet. Zoals al eerder gezegd is ESBL niet gevaarlijk voor gezonde mensen en de bacterie verdwijnt vanzelf weer naarmate je weerstand toeneemt. Zorg voor een goede weerstand en wees hygiënisch met voedsel. Toch af en toe maar weer eens een gezonde maaltijd bij ‘ons mam’ gaan halen in plaats van de kant en klare magnetrongerechten.

Bekijk hieronder de Zembla-uitzending ‘Antibiotica alarm’ van zondag 11 april met microbioloog prof. J. Kluytmans.